Verdun (vijfde dag)


Vanuit Reims rijden we de volgende ochtend verder richting Verdun. Het is eindelijk zonnig geworden en het wordt ook gelijk warm. Ongeveer twintig kilometer van Verdun verlaten we de snelweg en komen op een provinciale weg. Langs deze weg liepen in 1916 de Franse versterkingen met duizenden richting het slagveld in de heuvels. De weg wordt de “Voie Sacrée” genoemd, de “Gewijde Weg”. Die dagen rijdt er elke veertien seconden een vrachtwagen met munitie of andere voorraden richting het front.

De vijfde dag: Rondom Verdun

p1110426Vanaf dit punt is het nog een dag marcheren. Ik vertel hoe de mannen in de verte de rokende heuvels zagen. Als ze naderbij kwamen zagen ze links en rechts de gewonden zag liggen. Rondom de stad liggen vele forten, we slaan af voordat we er binnen rijden. Op weg naar twee forten ten westen van de maas. Vanaf de weg ertussen, boven op een heuvel wijs ik op de Maas en de vallei. Daar liepen de Duitse militairen met duizenden voorwaarts en stierven er in ongekende aantallen.

Dan gaan we op weg naar het fort Douaumont op de top van de hoogste heuvel, vlak bij het dorpje dat nu niet meer bestaat. Op weg naar boven komen we de “bayonet trench” tegen. Na de oorlog vond men halverwege de heuvel een loopgraaf vol zand waar tientallen bajonetten omhoog staken. Men dacht dat hier gesneuvelde militairen lagen met de bajonet als markering. De waarheid was gruwelijker, in de loopgraaf stonden nog 33 militairen rechtop met het geweer met bajonet naast hun. Ze waren tijdens het bombardement begraven onder het puin.

Bijeen in de dood

p1110434

De doden van Verdun

Vlak na deze loopgraaf, net om de bocht rijden we op de top van de heuvel naar de vlakte waar het grote monument staat. Het Ossuarium is gebouwd boven de resten van honderddertigduizend militairen; Frans, Duits en soldaten uit de oude koloniën.

Hun beenderen liggen door elkaar in de kelders. Je kunt ze via kleine raampjes aan de achterzijde zien liggen. Binnen in de grote zijbeuken de sarcofagen en opnieuw de namen van militairen en de vele dorpen in Frankrijk.

Als je in Frankrijk door een dorp rijdt zie je altijd drie dingen; een kerk, een ‘hotel de ville'(stadhuis) en ervoor een kleine obelisk met daarop de namen van jongens uit het dorp. Soms is de obelisk vervangen door een Franse soldaat, een “Poilu”, met de karakteristiek blauwe lange jas met panden. Op het monument de tekst “Mort pour le Partrie”. Er is geen dorp zonder, van de jonge generaties keerde 20 tot 25 procent niet meer terug.

Vreemde stenen

img-20160906-wa0004-2

De stenen richting Mekka

Voor het Ossuarium staan de kruizen, in keurige vierhoeken van ongeveer vijfhonderd geordend. Ik loop ertussen en stel mijn zwager voor hetzelfde te doen en dan naar de kruizen te kijken. Als je er zo langs loopt lijken de kruizen je te volgen alsof je een parade afneemt. Hij knikt en loopt er ook tussen door.

Links en rechts lopen mensen, ook hier is het druk. Ik zie drie jongeren, twee jongens en een meisje bij de moslimstenen. Ze kijken elkaar vragend aan. Ik besluit ze het verhaal te vertellen en ook een tussen de kruizen door te lopen. Ze spreken goed Engels, maar het zijn Duitse jongeren. Dit zou ook goed zijn voor Nederlandse jongeren.

Links in de hoek staan geen kruizen maar stenen als een soort platte pionnen. Erop de namen van Noord-afrikanen, het zijn moslims. Hun stenen staan iets gedraaid, zodat hun namen richting Mekka kijken. Er ligt een kleine moskee naast het veld. Aan de andere zijde een groot monument met daarop een afbeelding van de twee stenen tafelen. Erop staan in het Hebreeuws de tien geboden. Hier in de dood liggen ze iedereen bij elkaar.

Waarom Europa

p1110472

Bovenop Fort Douaumont

Voordat we verder rijden naar de Ardennen bezoeken we het fort Douaumont. Als je dit fort kon innemen dan moest Verdun wel vallen en ligt de Franse vlakte van de Champagne open. De gevechten zijn onvoorstelbaar hevig geweest.

Het fort is zwaar beschoten en dat is te zien. Sommige granaten waren zo zwaar dat ze dwars door 4 meter beton heengingen. Bovenop is het een maanlandschap, maar nu begroeit met gras en een enkele bloem.

Er staan drie vlaggen bovenop, uiteraard een Franse, maar sinds 1984 hangt er ook een Duitse vlag. Op die dag gaven president Mitterrand en Bondskanselier Kohl elkaar de hand voor het Ossuarium op de begraafplaats. Men wilde zich verzoenen. De derde vlag is de Europese, en dat is logisch als je het verhaal tot je door laat dringen. Het nationalisme, het gebrek aan overleg en het gevecht om bezit van Kolen en Staal. De oprichting van de Europese gemeenschap voor Kolen en Staal, waar later de EEG en nu de Europese Unie uit is voorgekomen. Opnieuw realiseer ik me dat zoveel mensen dit verhaal zijn vergeten. Europa is bedoeld voor “nie wieder” en Verdun verteld daarover.

Verrassing na verrassing

p1110495Je kunt het fort in en het is er vochtig en klam. De sfeer is beklemmend, zeker als je weet dat er dagenlang granaten neerkwamen. Het geluid moet oorverdovend en gekmakend zijn geweest.

Ergens in een gang staat een muur met een klein kruis ervoor. Erachter liggen 679 Duitse soldaten, omgekomen toen een munitieopslag in het fort explodeerde. Zij hadden het fort toen in tijdelijk in bezit. Zo’n explosie verplaats zich door de gangen en dood door de drukgolf bijna iedereen.

Buiten een gedenkplaat. Het fort is heroverd door een regiment Marokkaanse infanterie. Hun moed wordt geëerd. Hun kameraden liggen waarschijnlijk onder de moslimgraven nabij. Ook dit zou je eens in sommige wijken in Nederland moeten vertellen. Onder de indruk rijden we verder de geschiedenis is, op weg naar de Tweede Wereldoorlog.

<- terug                                                                           naar Bastogne ->